MENTALIZACJA CIAŁA
Premiera: 19 czerwca 2026
Rozpoznanie doświadczeń związanych z ciałem, ich zrozumienie, przekształcenie oraz umiejętność odpowiedniego dzielenia się tymi doświadczeniami z innymi i rozmawianie o nich mają kluczowe znaczenie w każdym procesie terapeutycznym. Ta książka to obowiązkowa lektura dla każdego psychoterapeuty.
Mentalizacja ciała – psychika zapisana w objawach
Ból, napięcie, zaburzenia jedzenia, objawy psychosomatyczne czy nawracające sygnały z ciała często nie mieszczą się w prostym podziale na „fizyczne” i „psychiczne”. Ulrich Schultz-Venrath pokazuje, jak rozumieć ciało w psychoterapii mentalizacyjnej, bez redukowania objawu do metafory ani ignorowania jego biologicznego wymiaru. Książka pomaga zobaczyć, w jaki sposób ciało staje się nośnikiem afektów, napięć relacyjnych i trudności w regulacji emocji. To lektura dla osób zainteresowanych psychoterapią, psychosomatyką, psychoanalizą i pracą kliniczną z pacjentami, którzy „mówią” objawem.
Czego dowiesz się z książki Mentalizacja ciała?
Schultz-Venrath rozwija model mentalizacji znany z prac Petera Fonagy’ego i Anthony’ego Batemana, włączając do niego ciało jako aktywny wymiar przeżywania. Mentalizacja nie oznacza tu wyłącznie rozpoznawania myśli i emocji, lecz także zdolność do nadawania znaczenia stanom cielesnym: napięciu, bólowi, pobudzeniu, zamrożeniu, głodowi, wstrętowi, zmęczeniu czy impulsom autodestrukcyjnym. Autor pokazuje, jak objawy somatyczne mogą wiązać się z regulacją afektu, historią przywiązania, wczesnym rozwojem „ja” oraz trudnościami w odróżnianiu stanu ciała od stanu psychicznego.
W książce pojawiają się pojęcia ważne dla psychoterapii psychodynamicznej, MBT, psychosomatyki i neurobiologii rozwojowej: tryb teleologiczny, tryb równoważności psychicznej, tryb „na niby”, tryb ciała, afektywne „ja”, interocepcja, ucieleśniona regulacja emocji oraz znaczenie relacji terapeutycznej. Autor omawia zaburzenia osobowości, somatyzację, zaburzenia jedzenia i inne trudności, w których ciało staje się miejscem ekspresji cierpienia, zanim pacjent potrafi nadać mu słowa.
Dlaczego warto przeczytać książkę Mentalizacja ciała?
To książka szczególnie użyteczna dla psychoterapeutów, psychologów, psychiatrów, lekarzy i studentów kierunków pomocowych, którzy pracują z pacjentami zgłaszającymi objawy bez jasnego wyjaśnienia medycznego albo z osobami odciętymi od sygnałów płynących z ciała. Schultz-Venrath nie proponuje prostych recept, lecz sposób myślenia klinicznego: jak pytać o objaw, jak nie przyspieszać interpretacji, jak rozpoznawać napięcie między ciałem, emocją i relacją oraz jak wspierać pacjenta w odzyskiwaniu zdolności do rozumienia własnych stanów.
Lektura porządkuje wiedzę o psychosomatyce i pokazuje, że praca z ciałem w psychoterapii nie musi oznaczać odejścia od rozmowy. Przeciwnie: ciało może stać się punktem wejścia do bardziej precyzyjnego języka emocji, potrzeb, lęku i wstydu. Dzięki temu Mentalizacja ciała pomaga lepiej rozumieć pacjentów, u których objaw jest nie tylko problemem do usunięcia, ale także śladem tego, co nie zostało jeszcze pomyślane, nazwane i włączone w doświadczenie psychiczne.
Fragm. Przedmowy Patricka Luyten'a:
Dzięki ogromnym postępom, jakie w ostatnich dziesięcioleciach dokonały się w obszarze neurobiologii, genetyki i psychofarmakologii, ciało coraz częściej pojawia się w polu zainteresowania psychoterapii. Badania, przeprowadzane we wszystkich tych dyscyplinach nauki, są oczywiście istotne, ale człowieka nie można uznać tylko za zbiór receptorów, neuroprzekaźników i genów.
Nawet terapeuci pracujący z pacjentami, którzy dokonują samookaleczeń, często sami niewiele wiedzą na temat ucieleśnienia i używaniu (lub nadużywania) ciała jako środka komunikacji. Samookaleczanie przeważnie postrzega się jako przejaw „impulsywności” lub redukuje do próby „pozbywania się napięcia za pośrednictwem ciała”. Ale dlaczego właśnie za pośrednictwem ciała? W ten sposób teorie psychologiczne niekiedy stanowią przeszkodę na drodze do lepszego zrozumienia pacjenta.
Trudno sobie wyobrazić, żeby jakikolwiek rodzaj psychopatologii nie szedł w parze z zaburzeniami subiektywnego doświadczania ciała. Terapeuci są jednak przeważnie zorientowani na funkcje poznawcze i niemal wyłącznie skupiają się na werbalnych lub powierzchownych aspektach zachowania i ciała.
Psychiatra, psychoanalityk, psychoterapeuta, autor wielu książek i artykułów naukowych, profesor na Uniwersytecie Witten/Herdecke w Niemczech.